three تمرین کاردرمانی برای کودکان بیش اکتیو

«اطلاع رسانی، الهام‌بخشی و اثرگذاری» شعار امسال روز جهانی کاردرمانی است، علمی که در آن با بهره برداری از فعالیت‌های هدفمند در مردم مبتلا به بیماری‌های جسمی سعی در به حداقل رساندن مشکلات و کسب سلامتی آنها دارد. از نمونه بیماری‌هایی که می­توان کاردرمانی را برای درمان آن در دست گرفت، اختلال بیش‌فعالی کم توجهی است؛ بیماریی که سه فاکتور بنیادی آن بیش فعالی، کم توجهی و تکانش‌گری است.
در صورتی که عده ای از این فاکتورها قبل از 7سالگی ظاهر شوند، حداقل در دو عرصه خانه و مدرسه وجود داشته باشند و عملکرد و کارایی کودک در عرصه‌های خانوادگی، اجتماعی، تحصیلی و … مختل شده باشد، می‌توان کودک را بیش اکتیو اسم گذاری کرد. با اینحال کاردرمانی چه کمکی می‌تواند در کاهش عوارض و افزایش این اختلال کند؟

شناسایی کودک بیش‌اکتیو

کودک مبتلا به بیش‌فعالی از توجه به جزئیات ناتوان است و در تمرکز زمان فعالیت و بازی سخت دارد. به علاوه از طرف دیگر زمان صحبت مستقیم با ایشان، به ذهن خطور میکند که گوش نمی‌دهد و اغلب قادر به پیگیری دستورات یا اتمام کارها نیست و اغلب وسایل خود را گم می کند (وسایل مدرسه و اسباب بازی) و فراموشکار است. کاردرمانی برای کودکی با این مشکلات شامل مواردی از نمونه انواع بازی‌های هدفمند و سیستم‌های بنا شده بر هدیه و محرومیت است.

انواع بازی‌ها

بازی نقطه‌چین (نقاشی‌های نقطه چین با اعداد): به کودک بگویید کف دست غیر غالبش را روی کاغذ بگذارد، انگشتانش را باز کند و دور انگشتان و کف دست را با مداد خط بکشد (با دست غالب)، سپس اعداد 1 تا 15 را به روش پراکنده و نامرتب در شکل بوجود آمده بنویسید. از کودک بخواهد اعداد را به ترتیب از 1 تا 15 یافته و دور آن خط بکشد. این بازی به منظور افزایش توجه انتخابی کودک کمک‌کننده است.
بازی ماز: در بازی ماز، کودک باید عکس هایی را که به روش راه‌های پرپیچ و خم کشیده شده‌اند، از یک نقطه شروع و به نقطه انتهای برساند. از عکس ها دلنشین و معنادار استفاده کنید. (مثلا جوجه را به لانه‌اش برساند) کودک برای ساده تر شدن کارش، ابتدا به کمک چشم عکس ها را نگاه کرده و مسیر را دنبال می‌کند. در این بازی، غیر از گسترش توجه و تمرکز، کودک یاد می‌گیرد اگر کاری را شروع کرد باید تلاش کند تا آن را به انتهای برساند. در این بازی سیناپس‌ها و راه‌های مغزی کودک بهینه شده و قدرت تفکر و تحمل کودک برای رسیدن به نتیجه و راه‌حل بالا می‌رود.
پیدا کردن اختلاف‌های دو شکل به ظاهر شبیه به: در این بازی دو نقاشی که به ظاهر بطور کلی مشابه هم هستند با این وجود عمدا چند اختلاف باهم دارند، همراه با هم قرار داده می‌شوند. از کودک بخواهید اختلافات را در عکس ها علامت بزند. با پیدا کردن هر اختلاف ایشان را به ادامه کار ترغیب کنید.

کاردرمانی برای لجبازی کودک بیش اکتیو

کودکان معمولا به دو دلیل لجبازی می‌کنند:
1. کودکان کاری یا چیزی را دوست دارند که والدین دوست ندارند.
2. والدین کاری یا چیزی را دوست دارند که کودکان دوست ندارند.

برای خاموش کردن رفتارهای نامطلوب و تقویت رفتارهای مطلوب در کودک بیش‌فعالی که مکررا لجبازی می‌کند، می‌توان از سه شیوه «نادیده گرفتن، محرومیت دادن و هدیه دادن» استفاده کرد.

1. نادیده گرفتن بدرفتاری‌های جزئی: شیوه نادیده گرفتن، در باب رفتارهایی انجام می‌گیرد که آسیب و ضرر فراوانی به خود کودک یا دیگران وارد نمی‌شود. رفتارهایی مانند نق نق کردن، گریه کردن، پا به زمین کوبیدن، جیغ زدن و …
در مواجهه با چین رفتارهایی به والدین پیش نهاد می‌شود ابتدا خونسردی خود را حفظ کنند و اجازه ندهند کودک با لجبازی‌ و سماجت‌های خود دکمه اعصاب آنها را فشار دهد و از این طریق به خواسته‌های خود برسد. والدین باید با بی‌توجهی، به روش غیرمستقیم به کودک بیاموزند که: «این لجبازی‌ها شیوه خوبی برای ابراز نارضایتی و جلب توجه نیست و تو باید شیوه بهتری برای رسیدن به خواسته‌هات بیاموزی.»
نکات این شیوه:
– محل را ترک کنید.
– خود را سرگرم کار دیگری کنید.
– اصلا به ایشان نگاه نکنید و با ایشان صحبت نکنید.
– تنها یک جمله را تکرار کنید؛ مثلا «هروقت گریه‌ات تمام شد، بغلت می‌کنم» یا «اگه گریه نکنی، باهات بازی می‌کنم»
– از دلسوزی بی‌جا پرهیز کنید؛ مطمئن باشید هیچ کودکی از گریه کردن نمی‌میرد!
– ناامید نشوید.
– پدر و مادر باید هماهنگ باشند و به یکدیگر کمک کنند.

2. محروم سازی یا منزوی کردن: گاهی بدرفتاری‌های کودک آنقدر شدید می‌شود که نادیده گرفتن، اثری ندارد. محروم‌سازی یعنی «کودک به دلیل بدرفتاری‌های جدی و خطرناک، به مدت کوتاهی در اتاق تنها قرار داده شود» برای کودک، محروم بودن از منبع توجه دیگران، حتی به مدت کوتاه، بسیار دردناک و ناخوشایند است. این شیوه برای رفتارهایی مانند درگیری‌های فیزیکی، کتک کاری، شکستن یا پرتاب وسایل، گفتن کلمات و حرفهای رکیک و زشت و … استفاده می‌شود.
نکات این شیوه:
– شیوه منزوی کردن برای کودکان بالای 3سال استفاده می‌شود.
– اتاقی که کودک را در آن تنها می‌گذارید، باید امن بوده و نباید بسیار تاریک، تنگ و وحشتناک باشد.
– دلایل محرومیت را برای کودک شرح دهید.
– مدت لحظه این محرومیت باید متناسب با سن کودک باشد. به ازای هرسال سن کودک، یک دقیقه محرومیت. مثلا کودک دو ساله، دو دقیقه و کودک پنج ساله، پنج دقیقه.
– بعد از اتمام محرومیت و بیرون آمدن کودک، دیگر راجع به مسئله صحبت نکنید و قهر، غضب و سرزنش را ادامه ندهید.

three. ترغیب و هدیه: رفتارهای رضایت‌بخش و مورد پسند کودک را نادیده نگیرید و به منظور تثبیت و تکرار آن حتما آن رفتار را مورد ترغیب قرار دهید. ستایش و ترغیب می‌تواند کلامی (آفرین، باریکلا و …) و غیرکلامی (اسباب بازی، بستنی و …) باشد.
نکات این شیوه:
– رفتارهای مطلوب را به طرز واضح بیان کنید.
– از مشوق‌های فیزیکی به طرز مرتب استفاده کنید: درآغوش کشیدن، بوسید، دست زدن و …
– در شروع و حین انجام رفتار مثبت، ترغیب را بیاد داشته باشید.
– از ترغیب‌های متنوع استفاده کنید.
– به کودکان «باج» یا «رشوه» ندهید. یعنی قبل از انجام کار مثبت، هدیه ندهید.
– از لذت بخش بودن هدیه برای کودک مطمئن شوید.

دسته‌بندی‌ها: خردسال و کودک