آرشیو دسته‌بندی: خردسال و کودک

خردسال و کودک

برای بچههای امروزی که اغلب یا تک‌فرزندند و یا امکان زیادی برای تعامل کردن با همسالان خود ندارند، چشیدن طعم اردوهای تابستانی، تجربهای مغتنم است که میتواند بسیار سازنده هم باشد. البته به شرط آنکه شما قبل از فرستادن فرزندتان به این اردوها نکاتی را لحاظ کنید.

خردسال و کودک

روان‌درمانگران در تحقیقات جدیدی که در مورد روابط انسان‌ها و حیوانات انجام‌شده، دریافته‌اند که داشتن حیوانات خانگی فواید روانی بسیاری برای کودکان دارد. آن‌ها می‌گویند حیوانات خانگی می‌توانند در فرایندهای درمانی مختلف از کودکانی که مشکل ارتباطی دارند گرفته تا کودکانی که دچار زخم‌های روانی عمیق شده‌اند به کمک روان‌درمانگران بیایند.
دکتر ساموئل رأس مدیر مرکز خدمات کودکان شومینه‌های سبز در شهر بروستر در ایالت نیویورک است. در این مرکز از حیوانات برای کمک به کودکانی که مشکلات عاطفی دارند، استفاده می‌شود. اما فواید ارتباط کودکان با حیوانات به همین‌جا ختم نمی‌شود.

بهترین عضو گروه
دکتر سو دوشر که یکی از محققان در این مطالعات جدید است، می‌گوید: «داشتن حیوانات خانگی باعث می‌شود کودکان در کارهای گروهی، مشارکت بیشتری از خود نشان داده و با دیگران همکاری بیشتری داشته باشند. یکی از دلایل این امر، این است که کودکان در هنگام وقت گذراندن با حیوانات به اینکه حیوان چه چیزی را تصور، تجربه یا احساس می‌کند، توجه بیشتری خواهند داشت. آن‌ها خود را جای حیوان می‌گذارند. این تجربه، تحول عمیقی در ادراکات حسی کودک ایجاد می‌کند.»
کودکانی که در پیش‌دبستانی از آن‌ها خواسته‌شده بود تا مواظبت از یک توله‌سگ را بر عهده بگیرند، درست مانند کودکانی که در خانه، یک حیوان دست‌آموز دارند، از نظر اجتماعی، کارایی بیشتری داشتند. آن‌ها محبوبیت بیشتری دارند، زیرا عواطف دیگر کودکان را بهتر درک می‌کنند. این کودکان در کل، نسبت به اطرافیانشان، احساس بهتری در مورد خودشان دارند.
بخش دیگری از این یافته‌ها نشان می‌دهد که این ارتقای کیفی زندگی کودکان به شرایط و محیط زندگی آن‌ها هم‌ بستگی دارد. این تحقیق که بر روی ۳۰۹ کودک انجام‌شده، نشان می‌دهد کودکانی که از والدین خود حمایت بیشتری دریافت کرده و درعین‌حال، یک حیوان خانگی داشتند، نسبت به دیگر کودکان، اعتمادبه‌نفس بیشتری داشتند.

کمبود عاطفی
حیوانات دست‌آموز برای کودکانی که از کمبود عاطفی رنج می‌برند، نقش یک همدم را بازی کرده و تا حد زیادی، احساس تنهایی را در آن‌ها برطرف می‌کنند. به‌عبارت‌دیگر، حیوانات جایگزینی برای مادر این کودکان هستند. دکتر یولاند مایکلز می‌گوید این کودکان در هنگام بروز مشکلات، با حیوان خود درددل کرده و آرامش پیدا می‌کنند.
طی یک تحقیق که در دانشگاه کاپیتال در اوهایو انجام گرفت، مشخص شد کودکان با معلولیت عاطفی که با حیوانات دست‌آموز زندگی می‌کردند، توانستند پیشرفت‌های بیشتری در کنترل احساسات و درک دیگران داشته باشند.

حیوانات مزرعه
بیشتر کودکانی که در مرکز شومینه‌های سبز تحت درمان هستند، یا کودکانی رهاشده هستند یا تحت آزارهای فیزیکی و احساسی بوده‌اند. دیگر مشکلات این کودکان شامل مدرسه‌گریزی مزمن و بیش فعالی شدید هستند. چند کودک هم والدین معتاد دارند. حیواناتی که در این مرکز به کودکان کمک می‌کنند، فقط سگ و گربه نیستند، بلکه حیوانات مختلف مزرعه، چند شاهین و قوش هم در بین آن‌ها وجود دارند.
در این مجموعه، بازی‌های مختلفی با این حیوانات انجام می‌گیرد. بیش از ۳۰ هزار کودک سالانه در این مرکز درمان می‌شوند. به باور دکتر رأس: «هیچ‌کس نمی‌تواند زمانی که یک خرگوش را نوازش می‌کند یا بر پشت اسبی سوار شده، ناراحت بماند. مهم نیست چقدر حالتان بد باشد، چون حیوانات همیشه شما را می‌پذیرند.» کودکان در برخوردهایشان با حیوانات به‌نوعی احساس عزت‌نفس دست پیدا می‌کنند. این رفتارها می‌تواند به زنجیره‌ای از سوء‌رفتارها که چندین نسل ادامه داشته، پایان بخشد. این کودکان می‌آموزند که چگونه از دیگران مراقبت کنند، حتی اگر کسی از آن‌ها مراقبت نکرده باشد.

پرستاری از حیوانات آسیب‌دیده
در یکی از آخرین برنامه‌های درمانی این مرکز از کودکان می‌خواهند که به حیوانات وحشی آسیب‌دیده کمک کنند.
دکتر رأس دراین‌باره می‌گوید: «این تجربه به کودکانی که خود به‌نوعی، زخم خورده هستند، کمک می‌کند. اگر کودکان بتوانند به حیوانی معلول کمک کرده و ببینند که او از این آسیب‌های شدید، جان سالم به در می‌برد، خود نیز احساس امید بیشتری خواهند داشت. شاید برایتان قابل باور یا معنادار نباشد، اما واقعیت دارد.»
در یک تحقیق در بیمارستان روانی براک‌ویل انتاریو، یک سگ، روان‌درمانگر را در جلسات خود همراهی می‌کرد. در انتهای این تحقیق، مشخص شد حاضرین در جلساتی که با حضور سگ انجام‌شده بودند، پیشرفت درمانی بهتری در مقایسه با دیگر جلسات داشته‌اند. دلیل پیشرفت بیشتر هم این‌طور توضیح داده‌شده که بیماران با دیدن رابطه دوستانه درمانگر و سگ، در درون خود اعتماد بیشتری نسبت به او پیدا می‌کردند.

خردسال و کودک

 بسیاری از خانواده‌ها در فصل تابستان فرزندشان را روانه کلاس‌های آموزشی می‌کنند که در طول سال تحصیل فرصت شرکت در آن را ندارند. با این کار، هم بچه‌ها مهارت‌هایی را یاد می‌گیرند که شاید در مدرسه کم‌تر بدان‌ها پرداخته شود،‌ هم خودمانیم، تعارف که نداریم، پدر و مادرها باز وقتی برای نفس کشیدن با خیال راحت پیدا می‌کنند!‌ تازه از این‌که فرزندشان دائم بیشتر و بیشتر می‌آموزد لذت هم می‌برند. اما انتخاب کلاس خیلی مهم است.
بعضی‌ها فکر می‌کنند بالاخره کلاس کلاس است، شاید یکی به اندازه دیگری محتوا برای آموزش نداشته باشد،‌ اما بالاخره از هیچی که بهتر است!‌ نه، ‌نه واقعا هر کلاسی از کلاس نرفتن بهتر نیست. برخی کلاس‌ها به خصوص برای کودکان، اگر اصولی نباشند، اگر درست با بچه‌ها رفتار نکنند، تازه می‌تواند آسیب‌زننده هم باشند. پس خوب به انتخاب کلاس دقت کنید و سرسری از آن نگذرید.

خردسال و کودک

در خانه ماندن بچه‌ها، گاهی والدین را وسوسه می‌کند آن‌ها را به دست پرستارانی بسپارند که اتفاقا به‌طور منطقی، خودشان هم می‌دانند برای بچه مضر است، منتها ترجیح می‌دهند به روی خودشان هم نیاورند و حتی با خودشان هم در این‌باره صحبت نکنند. 
کدام پدر و مادری را سراغ دارید که پرستاری را استخدام کنند، بعد ببینند پرستار بچه‌ را درحد مرگ ترسانده و او را همچنان نگه دارند؟ اما هستند پدر و مادرهایی که خبر ندارند فرزندشان در نبود آن‌ها مشغول تماشای فیلم‌هایی است که برای یک عمر کابوس زندگی‌اش خواهند شد.
کدام پدر و مادری را سراغ دارید که پرستاری را استخدام کنند، ‌بعد متوجه شوند که پرستار رابطه نامناسبی با فرزندشان برقرار کرده، حرف‌های ناجور به او می‌زند، پیشنهادهای آن‌چنانی به او می‌دهد و باز،‌ آن پرستار را نگه دارند؟ 
اما زیادند پدر و مادرهایی که با خرید یک رایانه، گوشی همراه هوشمند یا تبلت، فرزندشان را در دنیایی از ارتباطات با غریبه‌ها تنها می‌گذارند و حتی نمی‌دانند فرزندشان چه چیزها که نمی‌شنود و چه وعده‌ها که نمی‌گیرد و چه چیزها که نمی‌بیند.
بله، پرستاران خطرناکی که گاهی به آن‌ها توجه نمی‌کنیم، همین جا جلوی چشم خودمان هستند. در همان محیط امن خانه، کنار گوش والدین، بلاهایی بر سر کودکان می‌آورند که والدین دوست ندارند حتی بدان فکر کنند. اما فقط و فقط چون این اتفاق‌ها به‌صورت خاموش می‌افتد، والدین دیگر خودشان را به دردسر نمی‌اندازند و خودشان را با این تصور که همهچیز دارد خوب پیش می‌رود، بیخود و بی‌جهت دلداری می‌دهند. متاسفانه در اغلب موارد، زمانی می‌فهمند چه اتفاقی افتاده،‌ که بهای سنگینی می‌پردازند و فرزندشان آسیب جبران‌ناپذیر یا خیلی شدیدی می‌بیند. 

خردسال و کودک

در نگاه اول، قصه گفتن خیلی کار ساده‌ای به نظر می‌رسد. مخصوصا اگر قرار باشد از روی یک کتاب بخوانیم که دیگر اصلا کاری ندارد! اما چه می‌شود که قصه‌گویی برخی خیلی به دل می‌نشیند و بچه‌ها و حتی بزرگ‌ترها با آن ارتباط خوب و عمیقی برقرار می‌کنند، اما برخی دیگر به زور هم نمی‌توانند بچه‌ها را بنشانند و برایشان قصه بخوانند؟
قصه خواندن یا قصه گفتن، علیرغم ظاهر ساده‌ای که دارد، نکات و اصولی دارد که برای موثر بودن، باید آن‌ها را رعایت کنید. این اصول البته آن‌قدر مطلق نیستند و در هر خانواده‌ای یا در هر شرایطی ممکن است با هم فرق داشته باشند. مهم این است که اصول را بشناسید و به آن‌ها آگاه باشید.

1. چه زمانی برای قصه‌گویی مناسب‌تر است؟
قبل از هر چیزی، ‌مهم است که چه زمانی برای کودک قصه بگویید. در واقع قصه زمانی موثر است که فرزند شما آرام باشد و به سخنان شما گوش بدهد. وقتی او در حال بازی یا شیطنت است یا حواسش متوجه چیز دیگری است، قصه گفتن بی‌فایده است. در حالی که برخی از والدین،‌ وقتی بچه سرش جای دیگری گرم است،‌ می‌خواهند او را کشان کشان نزد خود ببرند و برایش قصه بخوانند،‌ چون خودشان در آن زمان حوصله قصه‌گویی دارند، بعد هم شاکی می‌شوند که چرا فرزند من علاقه‌ای به قصه و کتاب و امثال آن ندارد!‌

اغلب، همان‌طور که خیلی هم مرسوم است و در فیلم‌ها و سریال‌ها و الگوهای معمول اجتماعی می‌بینیم، قبل از خواب زمان خوبی برای تعریف قصه است. این زمان می‌تواند قبل از خواب شبانه یا خواب بعدازظهر باشد، البته نه در حالتی که کودک شما کاملا خواب‌آلود است و تمرکز کافی برای شنیدن قصه ندارد. حتی در طول روز هم، اگر زمانی را با فرزند خود هستید،‌ تلویزیونی در کار نیست، مهمان ندارید و مثلا دور هم قرار است چای و شیرینی بخورید،‌ در صورتی که فرزندتان آرام باشد و احساس می‌کنید پذیرا است، می‌توانید برایش قصه بگویید و یک فضای خانوادگی صمیمی ایجاد کنید.

2. قصه چه‌قدر طول بکشد؟
این هنر شما است که زمان قصه را طوری تنظیم کنید که فرزندتان خسته نشود و قصه را رها نکند. زمان خیلی دقیقی برای این کار وجود ندارد. برخی بچه‌ها، حوصله و توجه بیشتری دارند، ‌برخی خیلی زود حوصله‌شان سر می‌رود. حتی یک کودک، یک شب خیلی سرحال‌تر است و مدت بیشتری دوام می‌آورد، اما شب دیگر ممکن است خسته باشد و زیاد حوصله نداشته باشد. بنابراین بهترین راه این است که فرزند خود را بشناسید و به علائم خستگی یا کسل شدن در او توجه کنید تا بتوانید به موقع یا قصه را تمام کنید یا آن را به سمتی ببرید که هیجان‌انگیزتر شود.
حتی می‌توانید فرزند خود را در روند قصه‌گویی شرکت دهید تا بیشتر درگیر ماجرای قصه شود. می‌توانید بیان کردن برخی جمله‌ها را به او بسپارید. یا او صدای زمینه را تولید کند یا حتی در تعیین مسیر قصه و اتفاقاتی که می‌افتد، فعالانه نقش داشته باشد. البته اگر تصمیم گرفتید چنین امکانی را به او بدهید،‌ باید حسابی در پردازش داستان ماهر باشید‌، بنابراین اگر در قصه‌گویی تازه‌کار حساب می‌شوید،‌ این خطر را نپذیرید. چون ممکن است مسیر قصه از دست شما خارج شود و در نهایت قصه‌ای بی سر و ته و بدون نتیجه‌گیری روی دستتان بماند!

3. گاهی لازم است مکث کنید
وقتی می‌خواهید مطلب خاصی را به نحوی تاثیرگذارتر بگویید،‌ می‌توانید قبل از آن لحظه‌ای مکث کنید. وقتی مکث می‌کنید، خودبه‌خود باعث می‌شوید توجه کودک به جمله بعدی معطوف شود. این دو جمله را برای خود بخوانید و ببینید چه تفاوتی با هم دارند:
پاندا کوچولو یاد گرفته بود که وقتی عصبانی می‌شود،  بگوید من عصبانی هستم.
پاندا کوچولو یاد گرفته بود که وقتی عصبانی می‌شود (یک لحظه مکث کنید) بگوید من عصبانی هستم.

شاید خودتان در جلسه‌های سخنرانی یا کلاس‌های مختلف دیده باشید که وقتی سخنران یا مدرس می‌خواهد توجه حضار یا شرکت‌کنندگان در کلاس را به خود جلب کند، یا آن‌ها را به سکوت و توجه بیشتر تشویق کند، لحظه‌ای مکث می‌کند. وقتی صدای سخنران یا مدرس لحظه‌ای قطع می‌شود، شنونده،‌ حتی اگر با دقت گوش نمی‌کرده، دقت می‌کند ببیند چه اتفاقی افتاد که صحبت قطع شد و به همین دلیل، توجه بیشتری به جمله بعدی خواهد داشت. در تعریف قصه برای کودک هم دقیقا همین اتفاق می‌افتد.
به علاوه با مکث، جمله بعدی را از قبلی جدا می‌کنید و همین کار باعث می‌شود جمله دوم معنای خاصی پیدا کند.

همچنین می‌توانید در لحظه‌ای که می‌خواهید جمله مهم و تاثیرگذار خود را مطرح کنید، از اسم فرزند خود استفاده کنید. بدین ترتیب توجه او جلب می‌شود:
پاندا کوچولو یاد گرفته بود که وقتی عصبانی می‌شود، نگار، بگوید من عصبانی هستم.

مکث کردن بین تعریف داستان، علاوه بر این که توجه فرزندتان را جلب می‌کند، تعریف قصه را از حالت یکنواختی در می‌آورد. هم فرزند شما به لحن یکنواخت عادت نمی‌‌کند و حوصله‌اش سر نمی‌رود، هم خودتان! چه‌‌طور؟ وقتی قرار باشد قبل از جمله‌های مهم و تاثیرگذار مکث کنید،‌ توجه خودتان هم به ماجرا بیشتر می‌شود، ‌بیشتر درگیر قصه‌گویی می‌شوید و این کار برایتان جالب‌تر می‌شود. در نتیجه دیرتر حوصله‌تان سر می‌رود.

4. کلمه‌ها یا جمله‌ها را با لحن مشخص کنید
می‌توانید علاوه بر استفاده از مکث، برای پررنگ کردن یک جمله،‌ عبارت یا حتی کلمه خاص، وقتی آن را می‌خوانید،‌ صدای خود را عوض کنید. بدین ترتیب، ‌همین تغییر صدا،‌ توجه کودک شما را به خود جلب می‌کند. حتی بعد ممکن است ببینید که در زندگی روزمره، کودکتان از همین جمله‌ها با همان لحن خاص استفاده می‌کند و در واقع از آن‌ها به عنوان یادآورهایی استفاده می‌کند که مطمئنا شما از این شکل کاربردشان راضی خواهید بود‍!

خودتان قضاوت کنید، ‌شما دائم حرفی را به او یادآوری کنید دوست‌داشتنی‌تر است،‌ یا این که خودش با لحن قصه‌هایی که برایش گفته‌اید، ‌همان جمله را به خودش یادآوری کند.
مثلا در طول قصه، دوست خرگوش کوچولو ممکن است با صدایی خاص به او بگوید: «فکر کن! فکر کن! جوابش رو پیدا می‌کنی!»
کودک اگر از این جمله خوشش بیاید و بتواند در زندگی خودش با آن ارتباط برقرار کند، روزهای بعد، وقتی در موقعیتی احساس درماندگی می‌کند یا انتظار دارد والدین جواب حاضر و آماده به او بدهند، با همان صدای دوست خرگوش، این جمله را به خودش یادآوری می‌کند. به جای این که والدین به او بگویند: «باز تو جواب را از ما می‌خواهی؟ خب خودت هم کمی فکر کن. یک کم از مغزت استفاده کن!» به نظرخودتان کدام روش برای هم کودک و هم والدین جذاب‌تر و موثرتر است؟

خردسال و کودک

قصه‌گویی برای بچه‌ها ترفندهایی دارد که با به کار بردن آنها، موثرتر قصه خواهید گفت و در نتیجه تاثیرگذاری بیشتری در رفتار بچه‌ها خواهید دید. در قسمت اول رازهای قصه‌گویی، برایتان گفتیم که لحن و نحوه ادای کلمات چه تاثیر جالبی بر ماندگاری مفهوم آن‌ها در ذهن کودک دارد. همچنین درباره زمان مناسب قصه‌گفتن دانستید و حالا ادامه روش‌های قصه‌گوی موثر را خواهید خواند. قسمت اول این مطلب را اینجا بخوانید.